Công ty con được thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân. Nói cách khác, công ty con là một chủ thể pháp lý độc lập, có quyền dựa vào danh nghĩa của chính mình để tham gia ký kết hợp đồng, thực hiện giao dịch và các quan hệ pháp luật khác với đối tác. Mô hình công ty mẹ – công ty con là hình thức tổ chức, liên kết các đơn vị kinh doanh ngày càng được ưa chuộng trên thế giới cũng như tại Việt Nam, mang lại nhiều lợi ích cho các chủ thể. Cùng Viện Nghiên cứu Pháp luật và Chính sách Kinh tế tìm hiểu về khái niệm, đặc điểm, ưu nhược điểm của mô hình này, cũng như trình tự, thủ tục để thành lập công ty con.
1. Khái niệm, đặc điểm, trách nhiệm và nghĩa vụ của công ty con
Khái niệm công ty con:
Khoản 1, Điều 195 Luật Doanh nghiệp năm 2020 (LDN) quy định: “Một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây:
a) Sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của công ty đó;
b) Có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định bổ nhiệm đa số hoặc tất cả thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó;
c) Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.”
Đặc điểm của Công ty con:
- Công ty mẹ & công ty con không phải là loại hình doanh nghiệp, mà chỉ là tổ hợp các công ty, mỗi công ty là một thực thể pháp lý riêng biệt, bình đẳng trong hoạt động thương mại. Mối liên kết giữa công ty mẹ và công ty con chủ yếu dựa vào việc sở hữu vốn.
- Công ty con được thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân. Nói cách khác, công ty con là một chủ thể pháp lý độc lập, có quyền dựa vào danh nghĩa của chính mình để tham gia ký kết hợp đồng, thực hiện giao dịch và các quan hệ pháp luật khác với đối tác.
- Công ty con có bộ máy quản lý độc lập và có tài sản riêng, tự chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của mình. Về nguyên tắc, nếu công ty con là loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn thì công ty mẹ chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp của mình, tuy nhiên, do mối quan hệ giữa hai công ty là quan hệ chi phối, kiểm soát và có sự liên quan nhất định về mặt lợi ích, do đó, pháp luật về doanh nghiệp của nhiều nước đều có quy định về những trường hợp công ty mẹ phải chịu trách nhiệm liên đới đối với những thiệt hại của công ty con (ví dụ, tham khảo khoản 3, Điều 196 LDN).
- Công ty mẹ có quyền kiểm soát, chi phối công ty con. Quyền kiểm soát, chi phối được thể hiện ở chỗ: Công ty mẹ được phép trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định các vị trí nhân sự chủ chốt như giám đốc, tổng giám đốc, thành viên hội đồng quản trị…; xây dựng và quy hoạch chiến lược phát triển; quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty con.
Trách nhiệm và nghĩa vụ của công ty con:
Ngoài việc tuân thủ các quy định chung về trách nhiệm, nghĩa vụ của doanh nghiệp theo Luật DN và các văn bản pháp luật khác có liên quan, công ty con cần tuân thủ các quy định đặc thù như sau:
- Công ty con không được đầu tư mua cổ phần, góp vốn vào công ty mẹ. Các công ty con của cùng một công ty mẹ không được đồng thời cùng góp vốn, mua cổ phần để sở hữu chéo lẫn nhau.
- Chịu sự kiểm soát, chi phối của công ty mẹ theo quy định của pháp luật và theo điều lệ của công ty.
2. Ưu, nhược điểm của mô hình công ty mẹ – công ty con
Ưu điểm của mô hình công ty mẹ – công ty con
- Với mô hình này, mỗi công ty đều có địa vị pháp lý độc lập, có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động đầu tư, kinh doanh. Do đó, công ty con sẽ chủ động, xử lý nhanh chóng các vấn đề phát sinh.
- Công ty con được hưởng lợi từ uy tín, vị thế, nguồn khách hàng sẵn có, vốn đầu tư từ công ty mẹ, do đó, công ty con có xuất phát điểm tương đối thuận lợi và phát triển với tốc độ nhanh chóng.
- Giúp công ty mẹ cơ cấu lại danh mục hoạt động, mở rộng thị trường, mở rộng lĩnh vực đầu tư kinh doanh, gia tăng lợi nhuận, phân tán và hạn chế rủi ro.
- Từ mô hình công ty mẹ – công ty con, doanh nghiệp gia tăng sức mạnh, tăng năng lực cạnh tranh, thông qua đó từng bước hình thành tập đoàn kinh tế.
- Thuận lợi trong việc quản lý thu chi, lợi nhuận, kiểm soát hoạt động của công ty mẹ đối với công ty con
Hạn chế của mô hình công ty mẹ – công ty con
Bên cạnh ưu điểm, mô hình công ty mẹ – công ty con cũng tồn tại những hạn chế nhất định, cụ thể là:
- Trong một số trường hợp, công ty mẹ can thiệp vượt quá thẩm quyền của chủ sở hữu đối với công ty con, gây ra những thiệt hại đối với công ty con. Tuy nhiên, việc chứng minh sự can thiệp ở mức độ vượt quá thẩm quyền này lại không dễ dàng, do đó, khó để yêu cầu công ty mẹ chịu trách nhiệm về thiệt hại đó.
- Về mặt lý thuyết, công ty con có quyền độc lập, tự chủ trong hoạt động và tự chịu trách nhiệm về các vấn đề phát sinh, tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động của công ty con phụ thuộc rất nhiều vào công ty mẹ, do đó, rất khó khăn trong việc theo đuổi mục tiêu hoặc kế hoạch đầu tư, kinh doanh của riêng mình.
- Các công ty con cạnh tranh lẫn nhau, ảnh hưởng tới lợi ích chung của cả tổ hợp.
- Mô hình này là bước đầu để hình thành các tập đoàn kinh tế, tuy nhiên, các tập đoàn kinh tế lại rất dễ trở thành nhà đầu tư độc quyền, gây lũng đoạn thị trường…
3. Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của công ty mẹ đối với công ty con
Điều 196 LDN quy định về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của công ty mẹ đối với công ty con. Cụ thể như sau:
- Tùy thuộc vào loại hình pháp lý của công ty con, công ty mẹ thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình với tư cách là thành viên, chủ sở hữu hoặc cổ đông trong quan hệ với công ty con theo quy định tương ứng của Luật DN và quy định khác của pháp luật có liên quan.
- Hợp đồng, giao dịch và quan hệ khác giữa công ty mẹ và công ty con đều phải được thiết lập và thực hiện độc lập, bình đẳng theo điều kiện áp dụng đối với chủ thể pháp lý độc lập.
- Trường hợp công ty mẹ can thiệp ngoài thẩm quyền của chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông và buộc công ty con phải thực hiện hoạt động kinh doanh trái với thông lệ kinh doanh bình thường hoặc thực hiện hoạt động không sinh lợi mà không đền bù hợp lý trong năm tài chính có liên quan, gây thiệt hại cho công ty con thì công ty mẹ phải chịu trách nhiệm về thiệt hại đó.
- Người quản lý công ty mẹ chịu trách nhiệm về việc can thiệp buộc công ty con thực hiện hoạt động kinh doanh theo quy định tại khoản 3 Điều này phải liên đới cùng công ty mẹ chịu trách nhiệm về thiệt hại đó.
- Trường hợp công ty mẹ không đền bù cho công ty con theo quy định tại khoản 3 Điều này thì chủ nợ hoặc thành viên, cổ đông có sở hữu ít nhất 01% vốn điều lệ của công ty con có quyền nhân danh chính mình hoặc nhân danh công ty con yêu cầu công ty mẹ đền bù thiệt hại cho công ty con.
- Trường hợp hoạt động kinh doanh theo quy định tại khoản 3 Điều này do công ty con thực hiện đem lại lợi ích cho công ty con khác của cùng một công ty mẹ thì công ty con được hưởng lợi phải liên đới cùng công ty mẹ hoàn trả khoản lợi được hưởng cho công ty con bị thiệt hại.
4. Thủ tục thành lập công ty con
Thủ tục thành lập công ty con về cơ bản giống như thủ tục thành lập doanh nghiệp mới. Theo đó:
- Về mặt hồ sơ, giấy tờ: Tương ứng loại hình doanh nghiệp đã được lựa chọn để thành lập công ty con, công ty mẹ cần chuẩn bị hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định tại Nghị định 122/2020/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định 1523/QĐ-BKHĐT do Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành. Ngoài ra, công ty mẹ còn cần bổ sung thêm:
+ Quyết định của chủ sở hữu/chủ tịch hội đồng thành viên/hội đồng quản trị về việc cử người góp vốn hoặc quản lý công ty con.
+ 01 bản sao y CMND/CCCD/Hộ chiếu của người được công ty mẹ cử góp vốn và quản lý.
+ 01 bản sao y Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của công ty mẹ.
Số lượng hồ sơ: 01 bộ
- Về trình tự, thủ tục:
Bước 1: Nộp hồ sơ. Có 02 cách thức để nộp hồ sơ, cụ thể:
Cách 1: Nộp hồ sơ trực tiếp tại bộ phận một cửa Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính.
Cách 2: Đăng ký qua mạng tại Cổng thông tin Quốc gia về đăng ký doanh nghiệp bằng chữ ký số công cộng hoặc sử dụng tài khoản đăng ký kinh doanh (đối với Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải đăng ký qua mạng).
Bước 2: Tiếp nhận và giải quyết hồ sơ
Bước 3: Nhận kết quả
Khi nhận kết quả, người đại diện theo pháp luật mang giấy biên nhận giải quyết hồ sơ; nếu không phải là người đại diện theo pháp luật thì người được ủy quyền phải mang văn bản ủy quyền và nộp bản sao hợp lệ một trong các loại giấy tờ sau:
– Đối với công dân Việt Nam: CCCD/CMND/Hộ chiếu Việt Nam còn hiệu lực.
– Đối với người nước ngoài: Hộ chiếu nước ngoài hoặc giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu nước ngoài còn hiệu lực.
* Thời hạn giải quyết: 03 ngày làm việc, kể từ khi nhận đủ hồ sơ.
Trên đây là các quy định có liên quan đến thủ tục thành lập công ty con. Nếu có vướng mắc trong lĩnh vực pháp lý, vui lòng liên hệ:
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VÀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ
Website: https://ilep.com.vn
Email: ilep.contact@gmail.com
Hotline: 0975 030 248 hoặc 028 6727 6666
Địa chỉ: Số 24, đường số 37, Khu đô thị Vạn Phúc, phường Hiệp Bình Phước, TP. Thủ Đức, TP. HCM