Giết người là hành vi cố ý tước đoạt mạng sống của người khác trái quy định của pháp luật. Tuy nhiên, có những trường hợp, người phạm tội thực hiện hành vi giết người trong tình trạng tinh thần bị kích động mạnh, do ức chế tột độ hoặc căm phẫn trước hành vi vi phạm pháp luật trước đó của nạn nhân, xâm phạm đến quyền và lợi ích chính đáng của người phạm tội hoặc người thân của họ. Trong trường hợp này, cơ quan cảnh sát điều tra và cơ quan tư pháp sẽ căn cứ vào các dấu hiệu khách quan để xem xét hành vi phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 123 BLHS về tội danh “Giết người” hay Điều 125 BLHS về tội danh “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”.
Bài viết trình bày các quy định của pháp luật về yếu tố cấu thành tội danh “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” quy định tại Điều 125 BLHS.
1. Yếu tố cấu thành tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”
Điều 125 BLHS quy định: “Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
1. Người nào giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
2. Phạm tội đối với 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.
Có thể thấy, BLHS không mô tả dấu hiệu của tội danh “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”. Từ thực tiễn xét xử của Tòa án, có thể hiểu rằng, giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh mang bản chất của hành vi giết người. Song xét về mặt khách quan, hành vi “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” mang những dấu hiệu đặc trưng sau:
Một là, trạng thái tinh thần của người phạm tội tại thời điểm thực hiện hành vi giết người là bị kích động mạnh:
Người bị kích động mạnh về tinh thần là người có trạng thái tinh thần bất ổn, họ không hoàn toàn tự chủ, tự kiểm soát được hành vi của bản thân, song không phải là mất hẳn khả năng nhận thức. Trạng thái này chỉ xảy ra trong thời gian rất ngắn do chịu sự đè nén, áp bức tương đối nặng nề, lặp đi lặp lại, âm ỷ, kéo dài hoặc chịu sự kích động vô cùng mãnh liệt đến mức không thể kiểm soát được hành vi, sau đó tinh thần của họ trở lại bình thường như trước. Việc xác định một người có bị kích động mạnh về tinh thần hay không là một vấn đề phức tạp. Bởi vì trạng thái tâm lý, mức độ chịu đựng các tác động bên ngoài của mỗi người khác nhau.
Hai là, nạn nhân phải là người có hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng
Hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân chủ yếu bao gồm những hành vi vi phạm pháp luật hình sự xâm phạm đến lợi ích, tính mạng, sức khoẻ, nhân phẩm, danh dự của người phạm tội hoặc người thân thích của người phạm tội. Trong đó, BLHS có quy định người thân thích là những người có quan hệ huyết thống, hôn nhân, thuộc hàng thừa kế thứ nhất như: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi.
Ngoài hành vi vi phạm pháp luật hình sự, nạn nhân còn có thể có những hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật khác như: Luật Hành chính, Luật Lao động; Luật An toàn Giao thông, Luật Dân sự; Luật Hôn nhân và Gia đình v.v…
Việc xác định mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm pháp luật của nạn nhân cũng cần được đánh giá một cách khách quan và toàn diện. Có hành vi chỉ xảy ra một lần nhưng đã là nghiêm trọng, song có những hành vi nếu chỉ xảy ra một lần thì chưa bị đánh giá là nghiêm trọng, nhưng nó được lặp đi lặp lại nhiều lần, trong một thời gian dài, gây ức chế, dồn nén người khác thì lại trở thành hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Ba là, hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân phải là nguyên nhân trực tiếp khiến người phạm tội bị kích động mạnh về tinh thần
Căn cứ này nói đến mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật nạn nhân với trạng thái tinh thần bị kích động mạnh của người phạm tội. Người phạm tội trực tiếp chịu tác động của nạn nhân nên đã quyết định giết nạn nhân để nhằm mục đích chấm dứt nguyên nhân gây ra sự kích động đó.
Trường hợp người phạm tội chịu những kích động mạnh về tinh thần nhưng không phải đến từ nạn nhân mà bởi các tác nhân khác thì không thuộc trường hợp được quy định tại Điều 125 BLHD.
2. Hình phạt đối với người phạm tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”
Điều 125 BLHS quy định 02 khung hình phạt đối với người phạm tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.
– Khung hình phạt phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm áp dụng đối với trường hợp giết một người trong trạng thái tình thần bị kích động mạnh.
– Khung hình phạt phạt từ từ 03 năm đến 07 năm áp dụng đối với trường hợp giết từ 02 người trở lên trong trạng thái tình thần bị kích động mạnh. Khi đó, nạn nhân là hai người trở lên đều có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đối với người phạm tội hoặc đối với người thân thích của người phạm tội.
Có thể thấy, hình phạt áp dụng cho người phạm tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” nhẹ hơn rất nhiều so với người phạm tội “Giết người” được quy định tại Điều 123 BLHS. Điều này xuất phát từ nguyên nhân, bản thân người phạm tội thực hiện hành vi do bị mất kiểm soát, không làm chủ được hành vi của mình lúc đó, không còn ý thức được hết hậu quả của hành vi vi phạm, mà nguyên nhân của việc này lại do hành vi vi phạm pháp luật trước đó của nạn nhân.
Việc nhận biết các dấu hiệu khách quan để kết luận tội danh của người phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 123 hay 125 BLHS có tác động rất lớn, đảm bảo sự công bằng và nghiêm minh của pháp luật hình sự trong việc duy trì trật tự xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Trên đây là một số quy định có liên quan đến tội “Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh” được quy định tại Điều 125 BLHS năm 2015.
Nếu có vướng mắc pháp lý, vui lòng liên hệ:
VIỆN NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT VÀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ
Website: https://ilep.com.vn
Email: ilep.contact@gmail.com
Hotline: 0975 030 248 hoặc 028 6727 6666
Địa chỉ: Số 24, đường số 37, Khu đô thị Vạn Phúc, phường Hiệp Bình Phước, TP. Thủ Đức, TP. HCM